Begrippen

Op deze pagina worden de belangrijkste begrippen uit de 'veelgestelde vragen' toegelicht.

Academia

Academia is de online toegang tot bijna 90.000 audiovisuele bronnen voor het hoger onderwijs in Nederland. Het gaat om een selectie uit de archieven van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (NIBG

Een licentie op Academia afgesloten door de onderwijsinstelling geeft medewerkers en studenten van de aangesloten instellingen het recht om materiaal van de Nederlandse omroepen dat door het NIBG wordt gearchiveerd te gebruiken in het kader van het onderwijs. Naast ouder materiaal wordt ook actueel uitgezonden materiaal door het NIBG gearchiveerd. Een onderwijsinstelling kan een licentie op Academia afsluiten tegen een jaartarief dat gerelateerd is aan haar aantal studenten en docenten.

Meer informatie

Bronvermelding

Bronvermelding is het aangeven van de oorsprong van informatie en van verwerkte teksten, afbeeldingen en beeldfragmenten, die zijn gebruikt voor het creëren van een gepubliceerd werk.

Bronvermeldingen dienen de lezers of kijkers in staat te stellen de betrouwbaarheid van de informatie te beoordelen, om anderen de gelegenheid te geven de informatie uit te diepen door nader onderzoek of deze te corrigeren en geven de maker van het origineel de eer en waardering waar hij of zij recht op heeft. Teksten en ideeën van anderen mogen niet zonder bronvermelding in een eigen document gepresenteerd worden, dat is plagiaat. Bij het gebruikmaken van andermans werk is bronvermelding auteursrechtelijk verplicht.

Het verwijzen naar bronnen kan op diverse manieren, op veel hogescholen en universiteiten worden de APA richtlijnen gehanteerd.

Meer informatie

De APA-richtlijnen uitgelegd (handleiding, pdf)

Collectieve rechtenorganisaties

Collectieve rechtenorganisaties beheren de exploitatierechten van bepaalde groepen rechthebbenden. Bij deze rechtenorganisaties kan tegen betaling snel toestemming verkregen worden voor het gebruik van meerdere werken van diverse makers.

Tegen standaardtarieven geven zij licenties voor het hergebruik van werken. Deze tarieven zijn voor niet-commerciële, educatieve instellingen lager dan voor commerciële partijen. Dit zijn de bekendste collectieve rechtenorganisaties in Nederland:

•    Buma/Stemra beheert de auteursrechten van componisten, tekstschrijvers en uitgeverijen.

•    Pictoright beheert de auteursrechten van kunstenaars, fotografen, illustratoren en architecten.

•    Norma beheert de naburige rechten van uitvoerend kunstenaars zoals acteurs, musici en dansers.

•    Sena verdeelt de audiogelden uit naburige rechten bij muziekgebruik, ten behoeve van uitvoerende muzikanten en platenmaatschappijen.

•    Stichting Leenrecht incasseert en verdeelt vergoedingen voor het uitlenen van auteursrechtelijk materiaal door bibliotheken.

•    Stichting PRO beheert de auteursrechten van uitgevers. Via de Vereniging Hogescholen is een collectieve overeenkomst afgesloten met Stichting PRO voor het gebruik van korte overnames in hogescholen.

•    Stichting Reprorecht incasseert en verdeelt vergoedingen voor het van papier op papier kopiëren van informatie uit boeken, tijdschriften, kranten en ander auteursrechtelijk beschermd werk.

•    Stichting Thuiskopie incasseert en verdeelt vergoedingen voor het maken van een kopie die iemand voor eigen oefening, studie of gebruik maakt.

•    Videma beheert de auteursrechten van rechthebbenden van filmwerken. Via de Vereniging Hogescholen is een collectieve overeenkomst afgesloten met Videma wat betreft het vertonen van filmwerken in hogescholen.

•    VOICE is de organisatie waarin al deze collectieve beheersorganisaties zijn verenigd. Zij hanteert ook het CBO-Keurmerk, dat jaarlijks door een onafhankelijke auditor wordt getoetst.

Meer informatie

Copyright

Het Engelse woord dat gebruikt wordt voor auteursrecht. Hoewel auteursrecht bijna altijd wordt vertaald met de term copyright is deze vertaling niet helemaal juist.

Er bestaat een nuanceverschil tussen deze twee termen omdat ze verwijzen naar twee rechtssystemen met verschillende uitgangspunten.

Het auteursrecht (droit d’auteur) beschermt de auteur als natuurlijk persoon. Op grond van het auteursrecht komen aan de auteur zogenaamde persoonlijkheidsrechten toe die in de meeste gevallen onvervreemdbaar zijn. Copyright beschermt veel meer de investering die in een werk is gedaan. Morele rechten ontbreken in dit systeem.

Het copyright regime heerst in de Angelsaksische landen zoals de Verenigde Staten, Groot Brittannië en Australië. Auteursrecht vinden we in landen in continentaal Europa en hun voormalige koloniën. 

Meer informatie

Creative Commons

Creative Commons (CC) is een organisatie die een aantal auteursrechtlicenties heeft ontwikkeld, waarmee een maker anderen vooraf en zonder te betalen toestemming kan geven om zijn werk te hergebruiken, zowel kopiëren als openbaar maken.

Creative Commons-licenties worden opgebouwd rond vier bouwstenen. Deze bouwstenen stellen vier gebruiksvoorwaarden voor die gecombineerd kunnen worden tot zes verschillende licenties. De vier bouwstenen zijn:

•    Er moet naamsvermelding plaatsvinden

•    Alleen niet-commercieel hergebruik wordt toegestaan

•    Bewerkingen maken mag

•    Een bewerking moet onder dezelfde CC-licentie worden uitgebracht als het originele werk (gelijk delen), deze licentie bevordert de toename van het gebruik van CC-licenties

De naamsvermelding voorwaarde is een verplicht onderdeel van elke licentie. De licenties kunnen onderling worden gecombineerd. Maar het toestaan van bewerkingen en aangeven dat een bewerking onder dezelfde CC-licentie moet worden uitgebracht zijn niet-compatibel in eenzelfde licentie. Hierdoor zijn er uiteindelijk zes verschillende combinaties mogelijk.

Naast de eigenlijke licenties bestaat er ook nog twee andere tools, namelijk de CC0 publieke domein dedicatie en de Public Domain Mark. Dit zijn geen licenties, maar manieren om duidelijk te maken dat de rechthebbende volledig afstand van zijn auteursrecht wilt doen of dat het om een werk gaat waar geen auteursrecht (meer) op rust.

Een rechthebbende die zijn werk op internet wilt zetten kan dus besluiten om er een CC-licentie aan te verbinden, bijvoorbeeld die aangeeft dat een bewerking onder dezelfde cc-licentie moet worden uitgebracht. Anderen kunnen het werk dan ook voor onderwijsdoelen vrij hergebruiken. Het gebruik van de CC-licentie om eigen materiaal uit te brengen, wordt dan ook van harte aanbevolen. Wel moet diegene die het materiaal wil uitbrengen daadwerkelijk over alle rechten beschikken.

De CC-licenties zijn maar één variant waarbij de auteur bepaalt in welke mate zijn of haar werk verder verspreid mag worden, en onder welke voorwaarden dit mag. Er zijn nog andere licenties met eenzelfde soort uitwerking als de CC-licentie. Een auteur die zijn werk onder dit soort licenties uitbrengt moet dit altijd kenbaar maken. Indien er niets vermeld staat over licentievoorwaarden moet er van worden uitgegaan dat er geen toestemming is voor hergebruik.

Meer informatie

Intellectueel eigendomsrecht

Het intellectueel eigendomsrecht betreft de rechtsgebieden auteursrecht, naburige rechten, databankenrecht en industrieel eigendom.

Het auteursrecht wordt ondermeer geregeld in de Auteurswet, de Wet op de Naburige Rechten en de Databankenwet. Een bijzondere vorm van het auteursrecht is het muziekauteursrecht. Het auteurscontractenrecht is medio 2015 gewijzigd. Belangrijkste wijzigingen hieruit zijn het recht op een billijke vergoeding, akte vereiste bij licentie en de bestsellerbepaling.

Onder industrieel eigendom vallen octrooirecht, merkenrecht, handelsnaamrecht, tekeningen en modellenrecht, chipsrecht, topografierecht en kwekersrecht. Onder het merkenrecht valt bijvoorbeeld een merkinschrijving bij het BBIE te Den Haag. 

Leenrecht

De regels omtrent het uitlenen van auteursrechtelijk materiaal door bibliotheken (Auteurswet: artikelen 12, 15c-g).

Stichting Leenrecht incasseert en verdeelt de leenrechtvergoedingen.

Meer informatie

Leenrecht.nl

Open access

Volgens het Budapest Open Access Initiatief is een artikel 'open access' als het artikel vrij te lezen, te downloaden, te kopiëren, te verspreiden, te printen of te doorzoeken is.

De auteur heeft een niet-exclusieve licentie gegeven voor een breed (her)gebruik, maar heeft zijn auteursrechten behouden. Dat laatste maakt het mogelijk om het werk toegankelijk te maken via het internet of te gebruiken als materiaal voor colleges. Daarom is het belangrijk om te weten wat voor ruimte het auteursrecht biedt om 'open access' publiceren mogelijk te maken.

Meer informatie

Overeenkomst voor de openbaarmaking van filmwerken

De overeenkomst voor de openbaarmaking van filmwerken betreft een overeenkomst tussen de collectieve rechtenorganisatie Videma (beheert de auteursrechten van rechthebbenden van filmwerken) en de hogescholen (via de koepel Vereniging Hogescholen).

De overeenkomst geeft toestemming voor het vrije gebruik van tv-programma's en films, zoals Videma deze vertegenwoordigt. Videma vertegenwoordigt alle tv-programma's die worden uitgezonden op de kanalen van de publieke omroep, en een groot aantal commerciële zenders. Op het gebruik zijn de Videma licentievoorwaarden van toepassing.

Meer informatie

Preserveringskopie

Bibliotheken mogen een kopie van rechtmatig verkregen materiaal maken om dit 'voor verval te behoeden'.

De Auteurswet geeft in artikel 16n nauwkeurig de grenzen voor het maken van een preserveringskopie. Het mag alleen voor de restauratie van een exemplaar, voor het voorkomen van verval van het exemplaar van het werk, of om een exemplaar van het werk raadpleegbaar te houden als de technologie in onbruik raakt.

Readerregeling

De Readerovereenkomst is een overeenkomst tussen het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) / Stichting PRO (Publicatie- en Reproductierechten Organisatie) en het hoger onderwijs (via de koepels VSNU en Vereniging Hogescholen).

Deze overeenkomst bevat afspraken over de overname van auteursrechtelijk beschermd materiaal in onderwijspublicaties, zoals readers. Het gaat in deze overeenkomst zowel over de voorwaarden als over de 'billijke' vergoeding.

Meer informatie

Reprorecht

De mogelijkheid voor personen verbonden aan instellingen en bedrijven om te kopiëren uit kranten, tijdschriften, boeken en ander auteursrechtelijk beschermd werk (Auteurswet: artikel 1 en 16h).

Stichting Reprorecht incasseert en verdeelt de reprorechtvergoedingen.

Meer informatie

Stichting Reprorecht Onderwijs

Repository

Een repository is een systeem (hardware en software), met bijbehorende processen en ondersteuning, dat informatie in diverse vormen (bijvoorbeeld tekst, datasets, beeld of geluid) kan bevatten.

Hogeronderwijsinstellingen bieden hun publicaties en onderzoeksdata aan via repositories. Landelijk bieden de HBO Kennisbank en NARCIS toegang tot publicaties en onderzoeksdata afkomstig uit de repositories van onder andere hogescholen en universiteiten. 

Meer informatie

SHERPA/RoMEO

SHERPA/RoMEO is de belangrijkste database met het beleid van wetenschappelijke uitgevers op het gebied van Open Access.

RoMEO staat voor RightsMEtadata for Open Archiving. De databank maakt het mogelijk om op een uniforme en overzichtelijke wijze na te kijken welke Open Access mogelijkheden een specifiek tijdschrift biedt.

Meer informatie

Thuiskopie

Een thuiskopie is de aanduiding voor een foto-, tekst- of digitale kopie die iemand voor eigen oefening, studie of gebruik maakt.

Stichting Thuiskopie incasseert en verdeelt de thuiskopievergoedingen.

Meer informatie

Thuiskopie.nl

Vrijwaringsverklaring

Verklaring van de aanbieder van een werk waarin hij verklaart dat hij de rechten op het materiaal bezit, dan wel dat hij een ander vrijwaart tegen alle aanspraken die derden eventueel op het materiaal zouden kunnen laten gelden.

Wet bescherming persoonsgegevens

In de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) zijn de belangrijkste regels voor de omgang met persoonsgegevens in Nederland vastgelegd.

Meer informatie

Wbp via Overheid.nl

Wbp via Rijksoverheid.nl

Wbp via Wetboek Online