Afspraken met werkgever en uitgever

Op deze pagina vind je veelgestelde vragen over auteursrechten wat betreft afspraken met werkgever en uitgever. 

Heeft mijn uitgever ook rechten op publicaties die ik nog ga schrijven?

Nee, tenzij u hierover schriftelijke afspraken met uw uitgever hebt gemaakt.

Als er een nieuw medium ontstaat, zoals destijds het internet, kan ik daarvoor dan zelf bepalen wat ik met mijn werk doe?

Als je als auteur het gehele auteursrecht hebt overgedragen, vallen daar ook toekomstige exploitatievormen onder. In dat geval kun je niet meer zelf bepalen wat je met je werk doet.

Bij gedeeltelijke overdracht van je auteursrechten of wanneer je een licentie verleend hebt, zal tenminste contractueel benoemd moeten worden dat toekomstige exploitatievormen ook ingezet mogen worden door de exploitant aan wie je rechten hebt overgedragen / een licentie hebt verleend. In dat geval is het afhankelijk van deze afspraken hoeveel ruimte je hebt om zelf nog te bepalen wat je met je werk doet. Check ook het per 1 juli 2015 in werking getreden auteurscontractenrecht (wijzigingen in de Auteurswet) en bekijk of dit van toepassing is op jouw situatie.

Kan ik het standaardcontract van mijn uitgever aanpassen?

Een contract geeft de afspraken tussen twee partijen weer. Uitgevers hebben meestal een standaardovereenkomst voor het publiceren van uw materiaal, maar dat betekent niet dat daarin geen veranderingen mogelijk zijn. Wees duidelijk in wat u wilt en vraag uw uitgever dat in het contract te verwerken. Het zal vaak een kwestie van onderhandelen zijn, maar u bent zeker niet verplicht een standaardovereenkomst zomaar te tekenen. SURF heeft, samen met JISC, een alternatief voor de standaardovereenkomst van de uitgever ontwikkeld: de licence to publish.

Van wie zijn de onderzoekspublicaties die ik als onderzoeker heb gemaakt?

Iedere onderzoeker met een arbeidsoverkomst met een hbo-instelling volgt de regels zoals vastgelegd in de auteurswet en in de cao-hbo. Artikel 7 van de Auteurswet en artikel E-7 van de cao-hbo zijn duidelijk: de rechten komen toe aan de werkgever (hbo instelling) indien dit materiaal is gemaakt bij de uitoefening van de arbeidsovereenkomst.

Ik ga de hogeschool verlaten. Mag ik de door mij gemaakte onderzoekspublicaties meenemen en nog verder gebruiken?

Nee dit mag niet, tenzij u de auteursrechthebbende bent.

Over het algemeen zal de hogeschool de rechten bezitten of zullen de rechten overgedragen zijn aan een uitgever. Het is ook mogelijk dat de onderzoekspublicatie gepubliceerd is onder bepaalde licentie. Deze licentie bepaalt dan wat men mag doen met de publicatie. Indien de rechten berusten bij de hogeschool zou u van uw (oude) werkgever (de hogeschool) een licentie kunnen krijgen voor het verdere (her)gebruik. Hierover kunt u met uw (oude) werkgever (de hogeschool) afspraken maken.

Kan een andere partij dan mijn hogeschool invloed uitoefenen op de afspraken die gemaakt worden met de uitgever?

In voorkomende gevallen eisen de financiers van het onderzoek dat de onderzoeksresultaten op een bepaalde manier moeten worden gepubliceerd. Vaak zal de eis zijn dat de publicatie in open access beschikbaar moet komen. Het is niet uitgesloten dat er nog andere partijen zijn die invloed (willen) uitoefenen.

De uitgever vraagt mij of ik een CC-BY, CC-BY-NC, CC-BY-ND of CC-BY-ND-NC wil. Wat betekent dit?

Dit zijn verschillende Creative Commons-licenties. Hieronder vind je een korte omschrijving van 3 veelvoorkomende licenties. Kijk op Creative Commons voor aanvullende informatie.

CC-BY
CC-BY staat voor de Creative Commons-licentie Naamsvermelding. Met een Creative commons naamsvermelding (CC-BY) geeft iedereen toestemming uw werk te verspreiden, te kopiëren en te bewerken onder de voorwaarde van naamsvermelding. Bewerken kan bijvoorbeeld zijn: vertalen, inkorten, samenvatten of in een andere vorm omzetten.

CC-BY-ND
De toevoeging ND betekent 'no derivatives' ofwel afgeleide werken zijn niet toegestaan. Met een CC-BY-ND licentie geeft u toestemming dat uw werk mag worden verspreid en gekopieerd onder voorwaarde van naamsvermelding, maar u geeft géén toestemming om uw werk te bewerken. Uw werk mag zonder uw toestemming dus niet worden vertaald, bewerkt of in een andere vorm worden omgezet. Het voordeel hiervan is dat niemand uw werk kan 'verprutsen'. Een nadeel is dat als iemand uw werk wil vertalen, inkorten of in een ander formaat wil bewaren deze persoon (zolang er auteursrecht op uw artikel rust) daarvoor eerst toestemming aan u (en de co-auteurs) moet vragen.

CC-BY-NC
De toevoeging NC betekent 'non commercial use' ofwel commercieel gebruik is niet toegestaan. Met een CC-BY-NC licentie geeft u toestemming uw werk te verspreiden, te kopiëren en te bewerken onder voorwaarde van naamsvermelding, maar u geeft géén toestemming om uw werk commercieel te gebruiken. Uw werk mag dus zonder uw toestemming (en van uw coauteurs) niet commercieel worden gebruikt.

In sommige gevallen is commercieel gebruik duidelijk: een bedrijf 'verkoopt' uw werk (terwijl het elders gratis beschikbaar is). Problematisch is het grijze gebied van commercieel gebruik. De definitie van commercieel gebruik is niet duidelijk gedefinieerd: is indexeren en vindbaar maken via Google commercieel gebruik, of het gebruik van uw werk bij een private samenwerking of het tegen drukkosten vermenigvuldigen? Om die reden wordt het gebruik van NC afgeraden.

Van wie is het onderwijsmateriaal dat ik als docent gemaakt heb?

Iedere docent met een arbeidsovereenkomst met een hbo-instelling volgt de regels zoals vastgelegd in de auteurswet en in de cao-hbo. Artikel 7 van de Auteurswet en artikel E-7 van de cao-hbo zijn duidelijk: De rechten komen toe aan de werkgever indien dit materiaal is gemaakt bij de uitoefening van de onderwijstaken, tenzij tussen partijen anders is overeengekomen.

Wat mag mijn werkgever met door mij gemaakte onderwijsmaterialen doen?

Uw werkgever mag alles doen, aangezien de werkgever in principe de auteursrechten bezit. Het is mogelijk dat de werkgever afziet van het uitoefenen van haar rechten en dat u hierover met uw werkgever afspraken maakt.

Ik ga de hogeschool verlaten. Mag ik de onderwijsmaterialen die ik heb gemaakt, meenemen en nog verder gebruiken?

Nee dit mag niet, tenzij u de auteursrechthebbende bent. In het algemeen zal de hogeschool de rechten bezitten.

Uitzonderingen
Het is wel mogelijk indien u van uw (oude) werkgever een licentie krijgt voor het verdere gebruik. Hierover kunt u met uw (oude) werkgever afspraken maken. Het is ook mogelijk dat het onderwijsmateriaal gepubliceerd is onder een bepaalde licentie. De gebruikte licentie bepaalt dan wat men mag doen met het materiaal.

Staat er iets in de cao-hbo over auteursrecht?

De collectieve arbeidsovereenkomst voor het hoger beroepsonderwijs bevat expliciete bepalingen over het auteursrecht: artikel E-7 Auteursrechten en industriële eigendom. Hierin staat dat het auteursrecht over al het materiaal dat de werknemer heeft gemaakt bij het uitoefenen van zijn functie of ten behoeve van de werkgever toevalt aan de werkgever.

Ik wil een door mij geschreven boek uitgeven. Mag ik hierover onderhandelen met een uitgever?

Afspraken met een uitgever kunnen slechts gemaakt worden door diegene die het auteursrecht bezit. Dit zal in de meeste gevallen de werkgever zijn.

Als uw werkgever auteursrechthebbende is dan kan deze u machtigen om, eventueel onder voorwaarden, te onderhandelen met de uitgever. Of en hoe dit geregeld is zal per werkgever (hogeschool / universiteit) verschillen.

Is het erg dat ik geen afspraken met een uitgever heb?

Tegenwoordig bent u minder afhankelijk van een uitgever om uw werk te kunnen publiceren.

U kunt het zelf op uw homepage plaatsen of mailen aan geïnteresseerde collega's. Vrijwel elke instelling voor hoger onderwijs beschikt over een repository waarin uw publicatie kan worden opgenomen. Een andere mogelijkheid is om uw werk te plaatsen op disciplinegerelateerde websites. Afspraken met een uitgever zijn dus niet nodig om bekendheid te geven aan uw werk. In sommige gevallen zult u echter wel afspraken met een uitgever moeten maken, omdat u in een bepaald tijdschrift wilt publiceren of een boek in een bepaalde reeks wilt uitbrengen. Die afspraken kunt u beperken tot die ene publicatie via dat ene medium.

Ooit heb ik een contract getekend met een uitgever - wat betekent dat?

Het hangt helemaal af van welke afspraken er zijn vastgelegd in het contract dat u ooit tekende. Pak het contract er dus bij. Het kan zijn dat u destijds uw auteursrecht exclusief hebt overgedragen, of onder bepaalde voorwaarden. Bekijk ook het per 1 juli 2015 in werking getreden auteurscontractenrecht (wijzigingen in de Auteurswet) en bekijk of dit van toepassing is op uw situatie.

Als ik een contractvoorstel van een uitgever nou eens niet onderteken?

Als u een contract niet tekent, worden er geen rechten overgedragen (op welke manier dan ook) of wordt geen licentie verleend.

In de praktijk blijkt dat een uitgever dan in de meeste gevallen uw artikel toch publiceert. Mocht de uitgever terugkomen op het concept contract dat hij u stuurde, dan kunt u in ieder geval de afspraken beperken tot die ene publicatie via dat ene medium.

Welke afspraken kunnen gemaakt worden met een uitgever?

Met een uitgever kunt u een mondelinge of schriftelijke overeenkomst sluiten over publicatie van uw werk.

Met een mondelinge overeenkomst kunt u over het algemeen alleen toestemming geven tot plaatsing van een artikel in het desbetreffende nummer van het tijdschrift. Verder kunt u zelf bepalen wat u met het artikel wilt doen; er is geen sprake van overdracht van auteursrecht of het verlenen van een exclusieve licentie (dit kan alleen via een daartoe bestemde (schriftelijke) akte). In sommige gevallen staat in het colofon van het tijdschrift aangegeven waartoe u toestemming hebt gegeven, dit heeft echter geen enkele juridische waarde. Voor andere publicaties dan artikelen wordt over het algemeen een schriftelijke overeenkomst gesloten.

Bij een schriftelijke overeenkomst is een aantal situaties te onderscheiden: 
1 U draagt het auteursrecht over aan de uitgever. De uitgever mag dan doen wat hij wil met het materiaal. Het moet wel duidelijk zijn welke auteursrechten (waarop) worden overgedragen, als dit niet duidelijk is dan worden ze niet geacht te zijn overgedragen. Zie het per 1 juli 2015 in werking getreden auteurscontractenrecht (wijzigingen in de Auteurswet) en bekijk of dit van toepassing is op uw situatie.

2 U geeft de uitgever een exclusieve licentie (gebruiksrecht) op (een deel van) het materiaal, maar draagt het auteursrecht niet over. Hoewel de uitgever geen auteursrecht heeft, mag alleen hij doen wat is afgesproken met het materiaal. Check het per 1 juli 2015 in werking getreden auteurscontractenrecht (wijzigingen in de Auteurswet) en bekijk of dit van toepassing is op uw situatie.

3 U geeft de uitgever een niet-exclusieve licentie, waarbij het auteursrecht niet wordt overgedragen. De uitgever mag alleen die dingen met uw materiaal doen, die in de overeenkomst zijn omschreven. De niet-exclusiviteit laat de mogelijkheid over dat u deze gebruiksrechten ook aan anderen kan verlenen. Check voor de zekerheid het per 1 juli 2015 in werking getreden auteurscontractenrecht (wijzigingen in de Auteurswet) en bekijk of dit van toepassing is op uw situatie.

Het verschil tussen overdracht en een licentie, is vergelijkbaar met het verschil tussen het verkopen en verhuren van een huis. Bij verkoop is er een nieuwe eigenaar; bij verhuur heeft iemand enkel toestemming om het huis te gebruiken. De bepalingen in een schriftelijke overeenkomst gaan meestal voor op de bepalingen in de Auteurswet. Dat is alleen niet het geval als er sprake is van een dwingendrechtelijke bepaling uit de Auteurswet, dat zijn bepalingen die niet met contractuele afspraken omzeild kunnen worden. Kijk daarom goed naar het contract dat u met uw uitgever hebt gesloten om te bepalen wat u zelf met uw publicaties mag doen.